Znieczulenie miejscowe u dentysty działa poprzez blokadę przewodzenia impulsów nerwowych w określonym obszarze jamy ustnej – przy jednym zębie, połowie szczęki, żuchwy czy dziąśle.
Dzięki temu ból „ nie dociera” do mózgu i przestaje być odczuwalny.
W stomatologii stosuje się głównie znieczulenia miejscowe typu amidowego, w których najważniejsze substancje czynne to :
- lidokaina ( lignokaina) – standardowy anestetyk – działa szybko i skutecznie,
- artykaina – najpopularniejsza w stomatologii, szczególnie przy zabiegach chirurgicznych,
- mepiwakaina – czasem stosowana bez adrenaliny, gdy Pacjent ma na nią uczulenie,
- bupiwakaina – działa najdłużej i jest stosowana przy bardziej inwazyjnych zabiegach chirurgicznych.
Do znieczuleń dodawana jest najczęściej adrenalina/epinefryna, która zwęża naczynia krwionośne, wydłuża działanie znieczulenia i zmniejsza krwawienie.
Przed znieczuleniem właściwym Pacjenta może być również zastosowana benzokaina – najczęściej w formie żelu powierzchniowego przed wkłuciem.
Czas trwania znieczulenia stomatologicznego zależy od rodzaju środka, jego stężenia, dawki oraz miejsca podania.
Popularne środki znieczulające i szacowany czas ich działania to:
- lidokaina, czas działania ok 45- 75min, znieczulenie tkanek miękkich 2-3 godz.
- mepiwakaina, czas działania taki sam jak przy lidokainie.
- artikaina – czas działania środka to ok 1-2 godz.
- bupiwakaina – bardzo silna i długotrwała, jej czas działania 4-8 godz.
Co wpływa na czas działania znieczulenia stomatologicznego?
- ilość środka znieczulającego,
- dodatek wazokonstryktora (adrenaliny), który wydłuża działanie,
- miejsce podania anestetyku,
- indywidualna reakcja organizmu,
- metabolizm Pacjenta,
- stan zapalny tkanek, który skraca czas działania znieczulenia i zaburza jego skuteczność.
Istnieje wiele różnych rodzajów znieczuleń stomatologicznych wyróżnionych ze względu na obszar działania, podania anestetyku oraz skład.
- Znieczulenie infiltracyjne polega na podaniu środka znieczulającego w tkanki przylegające do miejsca zabiegu.
Blokuje ono przewodzenie bodźców bólowych na małym obszarze. Najczęściej stosuje się je w szczęce (górne zęby), gdzie kość jest bardziej porowata oraz przy leczeniu pojedynczych zębów.
- Znieczulenie troncularne (przewodowe) to wstrzyknięcie anestetyku w sąsiedztwo pnia nerwowego – nerwu zębodołowego dolnego.
Znieczuleniu ulega wtedy cała gałąź nerwowa i występuje brak czucia nawet w większym obszarze jamy ustnej. Stosuje się je w żuchwie, gdzie kość jest gęstsza i nie przewodzi dobrze znieczulenia, gdy trzeba znieczulić kilka zębów naraz oraz przy bardziej rozległych zabiegach np. przy ekstrakcji 8.
- Znieczulenie powierzchniowe, stosowane miejscowo na błonę śluzową przed znieczuleniem właściwym lub przy drobnych zabiegach. Występują najczęściej w formie kremu lub żelu.
- Znieczulenie śródwięzadłowe, wykorzystywane w przypadku pojedynczego zęba. Podawane bezpośrednio w ozębną pod dużym ciśnieniem.
- Znieczulenie śródkostne – środek podaje się tak samo bezpośrednio do kości gąbczastej sąsiadującej z zębem – najczęściej w żuchwie.
- Znieczulenie ogólne (narkoza), podczas którego Pacjent jest usypiany do zabiegu. Stosowany najczęściej w chirurgii szczękowej oraz u Pacjentów z dużym lękiem, niepełnosprawnościami lub przy skomplikowanych ekstrakcjach.
Skutki uboczne znieczulenia stomatologicznego są zazwyczaj łagodne i odwracalne.
Najczęstsze skutki uboczne to środka znieczulającego u dentysty to:
- drętwienie wargi, policzka, języka, które może trwać do nawet 5godz.
- opadanie kącika ust – paraliż czasowy mięśni twarzy,
- uczucie mrowienia przy schodzeniu znieczulenia,
- ból lub tkliwość w okolicy miejsca zabiegowego,
- drobny obrzęk lub siniak,
- bóle głowy po zabiegu,
- kołatanie serca oraz przyspieszone tętno,
- uczucie niepokoju,
- drżenie rąk.
(trzy ostatnie reakcje związane są z adrenaliną, którą zawiera większość znieczuleń)
Skutki uboczne, które występują rzadziej to:
- parestezja, czyli przedłużone drętwienie ( może utrzymać się kilka dni),
- reakcja alergiczna – wysypka, obrzęk lub duszności
- uszkodzenie nerwu – w większości przypadków bardzo rzadkie,
Skontaktuj się z pilnie z dentystą, który przeprowadzał zabieg, jeśli po podaniu znieczulenia stomatologicznego:
- odczuwasz silny ból lub obrzęk, który się nasila z upływem czasu, a nie maleje,
- występuje obrzęk języka lub gardła – może to być reakcja alergiczna,
- pojawiły się wysypka, duszności, czy kołatanie serca,
- odczuwasz trudność w poruszaniu częścią twarzy, która była znieczulana,
- utrzymujące się mrowienie lub częściowe porażenie twarzy nie mija po kilkunastu godzinach lub do dnia następnego po zabiegu.
Na czas trwania znieczulenia u dentysty wpływa wiele czynników, a najważniejsze z nich to:
- rodzaj zastosowanego środka znieczulającego
- ilość i stężenie podanego znieczulenia -im większa dawka tym i wyższe stężenie a co za tym idzie drętwienie utrzymuje się dłużej,
- miejsce podania znieczulenia: nasiękowe (górne zęby) krótszy czas, przewodowe czas dłuższy (zdrętwiały jest wtedy zazwyczaj język ,broda, kącik ust),
- indywidualne cechy organizmu takie jak metabolizm i wrażliwość na leki,
- stres oraz lęk mogą przyspieszyć krążenie krwi i metabolizm, a co za tym idzie skrócić czas penetracji leku,
- obecna adrenalina/epinefryna wydłuża i wzmacnia działanie znieczulenia,
- stan zapalny – jeśli w tkankach jest stan zapalny (ropień) znieczulenie może działać słabiej lub krócej, gdyż w środowisku kwaśnym lek trudniej penetruje.
Średni czas działania preparatu znieczulającego wynosi 1-2h ale zdarza się, że efekt znieczulenia utrzymuje się do 5h.
Po znieczuleniu należy unikać:
- przygryzania warg i policzków, gdyż mamy wtedy ograniczone czucie i łatwo jest się pogryźć bo nie odczuwasz bólu,
- twardych i gorących pokarmów oraz napojów dopóki nie minie efekt znieczulenia,
- żucia gumy – łatwo się pogryźć,
- alkoholu i paleni papierosów, gdyż mogą nasilać obrzęk i podrażniać śluzówkę.
Co trzeba robić po znieczuleniu stomatologicznym?
- poczekaj na powrót czucia - zazwyczaj wraca ono po 2-4h,
- jeśli pojawi się mocniejszy ból można przyjąć leki przeciwbólowe,
- pić chłodne napoje oraz jeść letnie pokarmy,
- do momentu powrotu czucia lepiej jest spożywać miękkie pokarmy typu jogurt, zupa krem,
- stosować się do zaleceń lekarza co do higieny jamy ustnej w zależności od rodzaju zabiegu.
